İş hukukunda ücret, işçinin emeğinin karşılığı olan en temel hakkı; işverenin ise en ana asli borcudur. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan ihlallerden biri, işverenin işçiye gerçek ücretini resmi kayıtlara ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) bildirimlerine yansıtmayarak maaşın bir kısmını banka aracılığıyla, kalan kısmını ise "elden" (kayıt dışı) ödemesidir.

Bu uygulama, vergi ve sigorta primi kaybına yol açmasının yanı sıra doğrudan işçinin emeklilik haklarını, işsizlik ödeneğini ve tazminat matrahını zarara uğratmaktadır. Bu çalışmada, işçiye elden ödeme yapılmasının hukuki niteliği, bu durumun 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin II. fıkrasının (e) bendi kapsamında işçiye sağladığı haklı fesih imkânı ve kıdem tazminatı hakkı Yargıtay’ın emsal kararları ışığında incelenmiştir.

1. Ücretin Elden Ödenmesi ve Gerçek Ücretin Saklanmasının Hukuki Niteliği

İş Kanunu uyarınca ücretin kanun hükümlerine veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi ya da ödenmemesi işçiye iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshetme yetkisi verir. Ücretin bir kısmının bankadan, bir kısmının elden ödenmesi hem kayıt dışılığı oluşturmakta hem de çalışma koşullarının esaslı ihlali anlamına gelmektedir. Yargıtay daireleri bu hususu tereddütsüz bir haklı fesih sebebi kabul etmektedir.

Emsal Yargıtay ve Mahkeme Kararları:

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (21.10.2025 T., E. 2025/6894, K. 2025/8146):

  •  Davacı işçi, gerçek ücretinin net 7.000,00 TL olduğunu, ancak bu ücretin bir kısmının banka kanalıyla bir kısmının ise elden ödendiğini ileri sürerek iş akdini feshetmiştir. Yargıtay incelemesinde; dosyaya istifa dilekçesi veya terk tutanağı sunulmadığı, ücret niteliğindeki alacakların mevzuata uygun ödenmediğinin anlaşılması karşısında işçi tarafından yapılan feshin 4857 sayılı Kanun uyarınca haklı nedene dayandığı ve kıdem tazminatına hak kazanıldığı karara bağlanmıştır.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (09.02.2026 T., E. 2025/9752, K. 2026/1028):

  • İşçinin gerçek ücretinin aylık net 5.408,88 TL olduğu, ancak bir kısım ücret ödemelerinin elden yapıldığı tanık beyanları ile ispatlanmıştır. Yargıtay, gerçek ücretin saklanıp elden ödeme yapılmasını haklı fesih nedeni sayarak davacı işçi lehine kıdem tazminatına hükmedilmesini yerinde bulmuştur.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (11.05.2022 T., E. 2022/3691, K. 2022/5844):

  •  Elektronik saat kartı dökümlerine göre işçinin fazla çalışmasının bulunduğu, buna karşın ücret hesap pusulalarında fazla çalışma tahakkuklarının yer almadığı ve ücretlerin bir kısmının elden, bir kısmının banka kanalı ile ödenmek suretiyle ifa edildiği tespit edilmiştir. Yargıtay kararında; "Gerçek ücretlerin kayıtlara yansıtılmadığı, bu durumların davacı işçi açısından iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirme gerekçeleri olduğu" vurgulanmıştır.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (12.10.2020 T., E. 2016/22458, K. 2020/11478):

  • İşçi, sigortasının gerçek ücret üzerinden yatırılmaması, maaşının bir kısmının elden verilmesi ve fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesi gerekçesiyle iş sözleşmesini feshetmiştir. Yargıtay, tüm dosya kapsamı uyarınca feshin haklı nedene dayandığını teyit ederek kıdem tazminatı talebinin kabulünü onamıştır.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (28.03.2017 T., E. 2015/8956, K. 2017/5197):

  •  Davacının maaşlarının bir kısmının elden ödendiği yönündeki iddiaları tanık ifadeleriyle doğrulanmıştır. Mahkemece ve Yargıtay'ca tanık beyanlarına itibar edilerek davacının iş akdini haklı nedenle feshettiği kabul edilmiştir.

2. SGK Primlerinin Eksik Bildirilmesi ve Gelecekteki Emeklilik Haklarının Zedelenmesi

Elden ödeme yapılması, doğrudan SGK'ya bildirilen Prime Esas Kazancın (PEK) düşük gösterilmesine yol açar. Bu durum sadece anlık bir ücret ihlali değil, işçinin gelecekte alacağı yaşlılık aylığını (emekli maaşı), işsizlik ödeneğini ve geçici iş göremezlik ödeneklerini doğrudan olumsuz etkileyen ağır bir çalışma koşulu aykırılığıdır.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (13.10.2025 T., E. 2025/6503, K. 2025/7762):

  • Davacı tanıkları; fazla çalışma, hafta tatili, ikramiye ve genel tatil ücretlerinin işçiye elden ödendiğini beyan etmişlerdir. Yargıtay bu durumu değerlendirirken şu ifadelere yer vermiştir:

    "Bu hâlde prime esas kazançların eksik bildirildiği, bu durumun çalışma koşullarına aykırılık oluşturduğu, tanık beyanları ile SGK kayıtlarından anlaşılacağı üzere davacının fazla çalışmalarının Kuruma eksik bildirildiği ve böylece davacının ilerideki emeklilik haklarının zedelendiği anlaşılmakla; davacının iş sözleşmesini 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II-(e) hükmü gereğince haklı olarak son verdiği kabul edilmelidir."

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (22.10.2025 T., E. 2025/6664, K. 2025/8218):

  •  Tanıklık beyanları ile ücretlerin bir kısmının bankadan geri kalanının elden ödendiği sabittir. Yargıtay, eksik bildirilen alacaklar ve elden ödemeler nedeniyle yapılan feshin İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca haklı olduğuna ve kıdem tazminatının ödenmesi gerektiğine karar vermiştir.

3. İşçi Açısından Karşılaşılan Diğer Haklı Fesih Sebepleri

İş Kanunu m. 24/II-e kapsamında "geniş anlamda ücret" kavramına giren tüm yan hakların ve çalışma koşullarının ihlali işçiye haklı fesih imkânı sunar.

A. Ücretin Geç Ödenmesi ve Düzensizlik

Ücretin zamanında ödenmemesi veya sözleşmede belirlenen ödeme gününden sonra gecikmeli olarak yatırılması fesih gerekçesidir.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (09.11.2022 T., E. 2022/9161, K. 2022/14630): Ücret ödemelerinin sözleşmede belirtilen tarihten sonra yapılması durumunda işçinin akdi feshinin haklı olduğu teyit edilmiştir.

• İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi (12.07.2017 T., E. 2017/436, K. 2017/815): Kararda; "İşçinin emeğinin karşılığı olan ücret işçi için en önemli hak, işveren için en temel borçtur. Ücretin hiç ya da bir kısmının ödenmemiş olması bu konuda önemsizdir" ilkeleri vurgulanmıştır.

B. Geniş Anlamda Ücret (Fazla Mesai, UBGT, Hafta Tatili ve Yan Haklar)

Geniş anlamda ücret; ikramiye, prim, yakacak/giyecek yardımı, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil alacaklarını kapsar. Bu ödemelerin yapılmaması işçiye derhal fesih hakkı sağlar.

C. Ücretin İrade Dışı Yemek Kartı (Multinet vb.) Yoluyla Ödenmesi

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (17.10.2018 T., E. 2015/23448, K. 2018/18510): İşçinin bir kısım nakdi ücret alacaklarının iradesi dışında Multinet kartına yüklenmesi suretiyle ödenmeye çalışılması, işçi açısından geçerli bir haklı fesih sebebi sayılmıştır.

D. Yıllık Ücretli İzinlerin Kullandırılmaması

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (05.06.2018 T., E. 2018/5309, K. 2018/12740): Yıllık izin hakkının kanuna uygun olarak tam ve zamanında kullandırılmaması işçi feshini haklı kılar.

E. İş Sağlığı ve Güvenliği Şartlarına Aykırılık ve Mobbing

• Yargıtay 22. Hukuk Dairesi (10.12.2019 T., E. 2017/26010, K. 2019/22905): İş yerinde gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması (örn. yetersiz havalandırma, fiziki olumsuzluklar) haklı fesih sebebi sayılmıştır.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (12.01.2023 T., E. 2022/18448, K. 2023/349): İş yerinde sistematik psikolojik tacize (mobbing) uğrayan ve hakları ödenmeyen işçinin feshinin haklı nedene dayandığı kabul edilmiştir.

4. Emsal Yargı Kararlarının Değerlendirilmesi

Yargı mercilerinin benzer uyuşmazlıklarda benimsediği temel hukuki yaklaşımlar şu şekilde özetlenebilir:

• Gerçek Ücretin Saklanması ve Elden Ödeme: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2025/8146 K. ve 2026/1028 K. sayılı ilamlarında; elden yapılan ödemelerin varlığının tespiti halinde işçinin kıdem tazminatına hak kazandığı ve feshin İş Kanunu m. 24/II-e kapsamında değerlendirildiği sabittir.

• Kayıt Dışı Ödeme Belgelerinin Niteliği: Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2026/509 K. sayılı kararında; gayriresmî tutulan elden ödeme listelerinin ve kayıt dışı ödeme belgelerinin ispat vasıtası niteliğinde olduğu kabul edilmiştir.

• SGK Primlerinin Eksik Bildirimi: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2025/7762 K. ve 2025/8218 K. sayılı kararlarında; primlerin eksik bildirilmesinin işçinin gelecekteki emeklilik haklarını zedelediği, bu sebeple fesih hakkının doğduğu vurgulanmıştır.

• Yan Hakların Tek Taraflı Değiştirilmesi: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2018/18510 K. sayılı kararında; ücret alacaklarının işçinin onayı olmaksızın yemek kartı (Multinet vb.) yüklemelerine dönüştürülmesinin çalışma şartlarında esaslı değişiklik oluşturduğu teyit edilmiştir.

• Kişilik Hakları ve Çalışma Ortamı İhlalleri: Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2019/22905 K. ve 9. Hukuk Dairesi'nin 2023/349 K. sayılı kararlarında; psikolojik taciz (mobbing) ve iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin yetersizliği durumlarında işçinin derhal fesih yetkisi bulunduğu hükme bağlanmıştır.

Yargıtay’ın müstekar içtihatları doğrultusunda; işçiye maaşının veya yan haklarının elden ödenmesi, gerçek ücretin resmi bordro ve SGK kayıtlarından saklanması net bir çalışma koşulları ihlali ve haklı fesih sebebidir. Bu duruma maruz kalan işçi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II-e maddesi uyarınca iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatına ve ödenmeyen tüm işçilik alacaklarına hak kazanır.

Elden ödeme yapıldığının ispatında tanık beyanları, emsal ücret araştırması, banka hareketleri ve iş yeri kayıtları büyük önem taşımaktadır. İş hukuku uyuşmazlıklarında hak kaybına uğranmaması adına fesih sürecinin usulüne uygun şekilde yürütülmesi önem arz etmektedir.