Ticari taksi işletmeciliği, çalışma hayatının en özgün ve dinamik alanlarından biridir. Uygulamada taksi şoförleri ile araç sahipleri veya plaka sahipleri arasındaki hukuki ilişkinin niteliği konusunda sıklıkla belirsizlikler yaşanmakta; bu durum, iş sözleşmesinin feshinden sonra kıdem tazminatı, iihbar tazminatı ve hizmet tespiti taleplerinde hukuki uyuşmazlıklara yol açmaktadır.
Bu makalemizde, Yargıtay içtihatları ışığında taksi şoförlerinin hukuki statüsünü, hasılat kirası - hizmet akdi ayrımını, SGK Ek 6. madde kapsamını ve kıdem/ihbar tazminatı ile fazla çalışma haklarını detaylıca inceleyyeceğiz.
Uyuşmazlıkların temelinde, araç sahibi ile şoför arasındaki hukuki bağın türü yatmaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun da vurguladığı üzere (E. 2022/583, K. 2023/419); taraflar arasındaki sözleşmenin adı veya görünürdeki işlemler değil, fiili (gerçek) çalışma durumu esas alınır.
Yargıtay uygulamalarında ayrım şu iki temel ölçüte dayanır:
Hasılat Kirası: Aracın plaka ile birlikte belirli bir süre için (örneğin 6 ay veya 1 yıl) devredildiği, işletme yetkisinin tamamen kiralayanda olduğu, araç sahibinin sabit bir kira bedeli dışında işletmeye müdahale etmediği ve tüm ekonomik riskin kiralayana ait olduğu haller hasılat kirası kabul edilir (Yargıtay 10. HD. E. 2019/5412, K. 2021/4276; 3. HD. E. 2025/6232, K. 2026/2843). Bu durumda iş kanunu hükümleri uygulanmaz ve işçilik alacağı talep edilemez.
Hizmet Akdi (İş Sözleşmesi): Şoförün günlük, haftalık yevmiye veya hasılata bağlı çalışma biçimiyle, araç sahibinin gözetim ve denetimi altında iş görmesi durumunda bağımlılık unsuru oluşur. Taksi sahibinin şoför üzerinde denetim yetkisinin bulunduğu ve ekonomik riskin araç sahibince taşındığı durumlarda ilişki iş sözleşmesidir (Yargıtay 10. HD. E. 2024/3344, K. 2024/4450).
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Ek 6. maddesi uyarınca; ticari taksilerde ay içerisinde çalışma süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 günden az olan kişilerin sigortalılıkları, kendileri tarafından 30 gün üzerinden prim ödenmesi suretiyle sağlanır.
Ancak bu durum işvereni her zaman işçilik alacaklarından kurtarmaz. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararlarında (E. 2025/357, K. 2025/8271) belirtildiği üzere; taksi sahibinin Ek 6 formu imzalatması tek başına iş ilişkisini ortadan kaldırmaz. Ortada geçerli bir hasılat kirası sözleşmesi yoksa ve fiili çalışma kesintisiz sürdürülüyorsa, hizmet akdine dayalı çalışma esas alınır.
İş ilişkisinin tespiti durumunda, taksi şoförleri 4857 sayılı İş Kanunu güvencelerinden yararlanır.
Feshin İspatı: Feshin haklı ve geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü tamamen işverene aittir (Yargıtay 9. HD. E. 2022/566, K. 2022/5919).
Tazminat Hakları: İşverenin haklı bir neden olmaksızın iş akdine son vermesi veya şoförün haklı nedenle işi bırakması halinde, Yargıtay içtihatları doğrultusunda yevmiyeli çalışan şoför kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır (Yargıtay 9. HD. E. 2025/6680, K. 2025/8216).
Görevli Mahkeme: Taraflar arasında işçi-işveren ilişkisi kurulmuşsa, ödeme şekline bakılmaksızın görevli mahkeme İş Mahkemeleridir (Yargıtay 9. HD. E. 2014/1957, K. 2014/6040).
Taksi şoförlerinin çalışma saatleri genellikle uzundur. Ancak yevmiye veya hasılata dayalı çalışan taksi şoförlerinin fazla çalışma hesabı klasik ücret sisteminden farklılık gösterir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararına göre (E. 2018/389, K. 2021/191);
"Hasılata bağlı günlük yevmiyeli çalışan işçilerin ücreti çalışma süresine bağlı olduğundan, ne kadar çok çalışırsa ücret o kadar artmaktadır. Dolayısıyla fazla çalışılan saatlerin normal ücreti yevmiye içerisinde zaten ödenmiş kabul edilir. Bu nedenle fazla çalışma alacağı hesaplanırken zamsız tutar düşülür ve sadece %50 zamlı kısım hesaplanarak hüküm altına alınır."
Taksi şoförlerinin hizmet tespiti ve işçilik alacakları davaları kamu düzenine ilişkindir ve mahkemelerce resen araştırma ilkesi uygulanır (Yargıtay 10. HD. E. 2024/7833, K. 2024/10605).
İspat sürecinde izlenen temel adımlar şunlardır:
Durak Kayıtları ve Tanıklık: Çalışılan taksi durağındaki diğer şoförler, gececi/gündüzcü eş çalışanlar ve durak yöneticilerinin beyanları dinlenir (Yargıtay 21. HD. E. 2014/26326, K. 2015/7884).
Bordrolu ve Komşu İşyeri Tanıkları: Mümkünse aynı dönemde yan ticari araçlarda çalışan resmi kayıtlı şoförlerin tanıklığına başvurulur.
Taksi şoförlerinin işçilik hakları, kağıt üzerindeki sözleşme veya SGK bildirim türüne göre değil; sahadaki fiili bağımlılık, denetim ve çalışma ilişkisine göre belirlenir. Araç sahibi ile şoför arasındaki ilişkinin hizmet akdi olarak nitelendirildiği tüm durumlarda; kıdem, ihbar tazminatı ve fazla çalışma ücreti gibi kanuni hakların talep edilmesi hukuken mümkündür.
Taksi sektöründeki hak kayıplarının önüne geçebilmek adına, fesih ve dava süreçlerinin bir iş hukuku avukatı rehberliğinde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.